Cyberpesten is geen onschuldig online grapje, maar kan grote gevolgen hebben voor het welzijn van kinderen en jongeren. Uit een internationale meta-analyse van Li, C. et al. (2022) blijkt dat jongeren die worden gecyberpest een duidelijk verhoogd risico hebben op psychische problemen.

In deze studie, gebaseerd op gegevens van bijna 267.000 jongeren, wordt aangetoond dat slachtoffers van cyberpesten ruim drie keer zo vaak last hebben van depressieve klachten, suïcidale gedachten en zelfbeschadigend gedrag dan jongeren die niet gepest worden. Belangrijk is dat deze effecten ook optreden wanneer er géén sprake is van traditioneel pesten.

Deze resultaten laten zien dat cyberpesten niet onderschat mag worden en dat scholen een belangrijke rol hebben in preventie en begeleiding.

Herkennen en ingrijpen

Omdat cyberpesten grote gevolgen kan hebben voor het welzijn van jongeren, is het belangrijk om het tijdig te herkennen en er actief tegen op te treden. Cyberpesten vindt plaats via digitale middelen, zoals sociale media, chatapps, games of de telefoon. Het bijzondere aan deze vorm van pesten is dat het voortdurend kan doorgaan en vaak zichtbaar is voor een groot publiek. Hierdoor kan het voor slachtoffers voelen alsof het pesten nooit stopt en er geen veilige plek meer is.

Cyberpesten is te herkennen aan verschillende signalen, zoals het herhaaldelijk ontvangen van beledigende of bedreigende berichten, het verspreiden van gênante foto’s of filmpjes zonder toestemming, of het delen van persoonlijke informatie om iemand belachelijk te maken. Ook gedragsveranderingen kunnen een aanwijzing zijn: een leerling kan stiller worden, somber ogen, zijn of haar telefoon verbergen of juist helemaal niet meer online willen zijn (Nederlands Jeugdinstituut, z.d.).

Om cyberpesten tegen te gaan, is het belangrijk om het net zo serieus te nemen als pesten in de fysieke wereld. Dit begint met goed luisteren en het erkennen van het probleem. Leerlingen moeten ervaren dat zij niet alleen staan en dat het pesten nooit hun eigen schuld is. Daarnaast is het belangrijk om pestgedrag bespreekbaar te maken en duidelijke afspraken te maken over online gedrag, zowel thuis als op school.

Volgens het KiVa-programma is het van belang om pesten te benaderen als een groepsproces en niet alleen te focussen op de pester en het slachtoffer. Door het gedrag bespreekbaar te maken en de groep actief te betrekken, kan pestgedrag effectiever worden aangepakt (KiVa, 2023).

Scholen en ouders spelen hierin een gezamenlijke rol. Door online pesten te koppelen aan het bestaande pestbeleid, duidelijke regels te hanteren en snel in te grijpen bij signalen, kan worden voorkomen dat het probleem groter wordt. Vroege signalering en een gezamenlijke aanpak vergroten de kans dat cyberpesten tijdig stopt en leerlingen zich weer veilig kunnen voelen, zowel online als offline (Nederlands Jeugdinstituut, z.d.).

Studieplan

Leerdoel

Ik breng tijdens de workshop gerichte informatie over veilig en verantwoord online gedrag op een begrijpelijke manier over aan leerlingen, zodat zij leren bewuster te participeren in de gedigitaliseerde wereld, in lijn met kerndoel 24. Hierbij richt ik mij op kennis (wat is cyberpesten), vaardigheden (hoe herken en handel je) en houding (bewust en respectvol online gedrag), zoals beschreven in het competentiemodel van Mediawijsheid.nl.

Leeractiviteit

Ik geef samen met mijn medestudent (Wisse) een interactieve workshop over mediawijsheid en cyberpesten.

Binnen deze workshop richt Wisse zich op mediawijsheid en sociale media. Ik neem het onderdeel cyberpesten voor mijn rekening, waarbij ik het verschil uitleg tussen pesten en cyberpesten en bespreek wat leerlingen zelf kunnen doen om dit te voorkomen of aan te pakken.

Tijdens de workshop ontwikkelen leerlingen kennis over cyberpesten, oefenen zij vaardigheden in het herkennen van situaties en worden zij gestimuleerd om na te denken over hun eigen online gedrag. Deze aanpak sluit aan bij het KiVa-programma, waarin de rol van de groep centraal staat bij het voorkomen en aanpakken van pestgedrag (KiVa, 2023).

De workshop wordt gegeven via LessonUp, waarbij leerlingen actief deelnemen met hun eigen device. Ik maak gebruik van interactieve werkvormen, zoals stellingen en vragen waarop leerlingen reageren.

Deze werkvormen zorgen ervoor dat leerlingen niet alleen kennis opdoen, maar ook vaardigheden oefenen en reflecteren op hun houding ten opzichte van online gedrag. Hierdoor wordt het leren actief en betekenisvol.

Aan het einde van de workshop sluiten wij af met de vraag:
“Wat ga je nu anders doen online na deze workshop?”

Met deze vraag stimuleren wij leerlingen om te reflecteren op hun eigen gedrag. Dit draagt bij aan het ontwikkelen van een bewuste en verantwoordelijke houding ten opzichte van digitale technologie.

Lesmatrix, LessonUp

Hieronder zijn de lesmatrix en LessonUp les te vinden.

Lesmatrix workshop

LessonUp workshop